Adjuvant คืออะไร

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on email

Adjuvant คือสารที่ใช้ฉีดเข้าไปพร้อมกันกับ antigen เพื่อช่วยกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกัน (immune) ให้สร้าง antibodies ที่ต่อสู้กับ antigen ชนิดนั้นได้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น

จุดประสงค์ของการใช้ Adjuvants

      Antibodies สามารถสร้างได้โดยการฉีด antigen เข้าไปในสัตว์ที่ต้องการกระตุ้นให้ผลิต antibodies นั้นๆ แต่อย่างไรก็ตาม การฉีดแค่ antigen อย่างเดียวอาจไม่สามารถกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันในแบบที่ต้องการได้ เนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันบางครั้งจะทำลาย antigen รวดเร็วเกินไป ทำให้ไม่สามารถผลิต antibody ได้ในปริมาณและคุณภาพที่มากพอ และเนื่องจากใช้เวลาไม่นานพอ การจะสร้างความจำเพาะของ antibody ต่อ antigen ก็ดีไม่พอเช่นกัน  ดังนั้นเพื่อป้องกันการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันแบบที่เราไม่ต้องการนี้ การใช้ adjuvant ร่วมกับ antigen จะช่วยให้การตอบสนองต่อ antigen ช้าลง  และช่วยให้การพัฒนา antibody ได้มีคุณภาพดียิ่งขึ้น

Adjuvant ช่วยกระตุ้นได้ 4 วิธี

  1. กระตุ้น Antigen Presenting Cells เพื่อบอก T Cells ว่ามีอนุภาคแปลกปลอมเข้ามา

Adjuvants ไปเพิ่มและกระตุ้น antigen presenting cells (APCs) ซึ่ง APCS คือเซลล์ระบบภูมิคุ้มกันที่เข้าไปกิน (engulf) อนุภาคแปลกปลอมแล้วย่อยให้เป็นเศษเล็กๆ จากนั้นก็ส่งเศษย่อยๆเหล่านั้นไปให้ T cells จากนั้นเมื่อกระตุ้น T cells ได้แล้ว ก็จะไปกระตุ้น B cells ต่อ เพื่อสร้าง antibody

  1. เหนี่ยวนำให้มีการปล่อย Cytokines ที่ช่วยกระตุ้น T Cells

Adjuvants สามารุกระตุ้น T cells ได้อย่างอ้อมๆ โดยการปล่อยสามารถประกอบที่เรียกว่า  phagosomes ซึ่งจับได้กับ T cells ซึ่ง T cells จะปล่อย cytokines ไปกระตุ้น B cells เพื่อสร้าง  antibodies ผลกระทบที่เกิดขึ้นคือเพิ่มการผลิต antibody ที่จะไปต้าน antigen แปลกปลอม

  1. กระตุ้น Antigens ที่ตำแหน่งจำเพาะ

Adjuvants สามารถเหนี่ยวนำให้เกิดการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันต่อ antigen แบบจำเพาะที่อวัยวะเฉพาะส่วนที่ฉีด adjuvant เข้าไป  โดย adjuvants จะกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันเฉพาะส่วนนั้น และจะดึง T cells ในกระแสเลือดเข้ามาที่อวัยวะนั้นๆ

  1. ช่วยให้มีการปล่อย Antigen อย่างช้าๆ

Adjuvants สามารถควบคุมอัตราการปล่อย antigen เข้าสู่กระแสเลือดได้ เรียกสิ่งที่เกิดนี้ว่า “depot effect”  เนื่องจาก adjuvant และ antigen จับกันเป็นโพลีเมอร์ แล้วไปลดอัตราการเข้าไหลเข้าสู่เนื้อเยื่อและระบบเลือด

Adjuvant มีอยู่หลักๆ 6 ชนิด

  1. เกลือแร่ (Mineral Salts)

Aluminum salt เป็น adjuvant พื้นฐาน ที่ช่วยเหนี่ยวนำระบบภูมิคุ้มกัน Th2  ได้ดี แต่ไม่ค่อยมีผลกับระบบภูมิคุ้มกัน Th1  ซึ่งการตอบสนองโดย Th2 ส่งผลต่อการสร้าง antibody ของ B cells ประเภททำให้เป็นกลาง (neutralize) แต่การตอบสนองของ Th1 ส่งผลต่อ B cells โดยการสร้าง antibodies ชนิดกลืนกินหรือจับยึด ทำให้เซลล์ภูมิคุ้มกันประเภทอื่นสามารถจดจำและกำจัดสิ่งแปลกปลอมที่ติดอยู่กับ antibody ได้

  1. น้ำมันอีมัลชั่น (Oil Emulsions)

น้ำมันอีมัลชั่นช่วยเหนี่ยวนำให้เกิดการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันได้อย่างดี โดยเฉพาะระบบ Th2  นอกจากนี้ช่วยให้เกิด antigen depots ที่ปล่อย antigen อย่างช้าๆอีกด้วย

  1. สารจากจุลชีพ (Microbial Products)

น้ำตาลจากผนังเซลล์ของจุลชีพเป็นสิ่งแปลกปลอมต่อสัตว์ สารกลุ่ม polysaccharide chains สามารถเหนี่ยวนำการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันอย่างรุนแรง เนื่องจากผลของการต่อสู้ทางวิวัฒนาการ (evolutionary arms race) ที่ยังคงส่งผลอยู่ระหว่างจุลชีพและสัตว์

  1. ซาโปนิน (Saponins)

Saponins เป็นโมเลกุลกลุ่ม steroid ที่มีสายน้ำตาลจับอยู่ ธรรมชาติมีอยู่ในพืชและจุลชีพบางประเภท  ประโยชน์ของมันคือที่ปริมาณต่ำๆก็สามารถกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันได้อย่างรุนแรง

  1. สารสังเคราะห์ (Synthetic Products)

โมเลกุลเหล่านี้จับและกระตุ้นตัวจับสัญญาณ (receptor) PRR และ TLR ในเซลล์ภูมิคุ้มกัน  ตัวจับสัญญาณเหล่านี้ส่งสัญญาณไปที่นิวเคลียส แล้วกระตุ้นยีนให้แสดงออก และบอกให้เซลล์ส่งสัญญาณเตือนว่ามีการบุกรุกจากสิ่งแปลกปลอม

  1. ไซโตไคน์ (Cytokines)

Interferons (IFN) และ interleukins (IL) เป็นสารเคมีที่พบในธรรมชาติ ปล่อยออกมาจากเซลล์ภูมิคุ้มกัน มีหน้าที่กระตุ้นเซลล์ภูมิคุ้มกันตัวอื่น โมเลกุลเฉพาะเหล่านี้สามารถทำให้เซลล์ภูมิคุ้มกันมีการตอบสนองได้อย่างชัดเจน

ผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้อง

The AdjuLite : Adjuvants , Pacific Immunology , USA